زلمی خلیلزاد، دیپلماسی برای تثبیت صلح

حسین جعفری

در حالی که پروژه جنگ در افغانستان به سوی خصوصی شدن پیش می رود، دامنه گسترش وسعت این جنگ و هزینه های هنگفت آن در قالب سلسله عوامل متعددی قابل ارزیابی هستند. تجهیز گروه های مختلف تروریستی به عنوان بازیگران نوظهور در عرصه تحولات بین الملل از سوی کشورهای مختلف نشان دهنده اهمیت میدان جنگ افغانستان برای آنها است. از سویی دیگر این امر بیانگر منافع متعارض آن ها درمنطقه و به خصوص افغانستان است. اصولا خلق گروه طالبان در تقابل با خطری که در دهه 90 میلادی آمریکا از جانب شوروی احساس می کرد، صورت گرفت. اما اکنون این بازیگر اسلام گرای افراطی در مقابل آمریکا به عنوان رهبر ائتلاف جنگ علیه این متمردان قرار گرفته و شرطش را برای دست کشیدن از جنگ، خروج کامل تمامی نیروهای خارجی از خاک افغانستان ابراز کرده است. اما سرانجام کار نه به طالبان و نه به شاخه های منشعب از آن ختم می شود. داعش و دهها گروه دیگر با ایدئولوژی های ضد انسانی در حال تکثیر هستند. این مسئله وقتی می تواند به یک دغدعه عام تبدیل می شود که بدانیم بازیگران مختلف در همسایگی و حتی دورتر از همسایگی افغانستان، از تروریسم و عوامل آن به عنوان عناصر تاثیر گذار در تحولات به عنوان ابزار های پیشبرد اهداف خود در افغانستان بهره می برند.اگر بپذیریم که جنگ در افغانستان نه توسط افغان ها بلکه توسط بازیگران بین المللی طرح و حمایت می شود می توان گفت که به همان موازات هم نقش افغان ها در پروسه صلح سازی کمتر می باشد. تمرکز محور دیپلماسی برای صلح در افغانستان می باید از کشورهای منطقه و دارای منافع متعارض شروع شود. به بیانی بهتر ماموریت صلح هنگامی می تواند مثمر ثمر واقع شود که بحث تبیین و تحمیع منافع مشترک بازیگران متعدد دخیل مطرح و روی آن کار شود. به همین دلیل ایالات متحده به تازگی زلمی خلیلزاد، دیپلمات 67 ساله خود را به عنوان نماینده ویژه خود برای صلح افغانستان گماشته است. آقای خلیلزاد با جنس سیاست ورزی و همچنین تحولات در افعانستان به خوبی آشناست. او سفیر آمریکا در افغانستان و عراق بوده و به عنوان نماینده آمریکا در سازمان ملل متحد را هم اجرای وظیفه کرده است . همانطور که آمریکا در جنجال انتخاباتی ریاست جمهوری در سال 2014 دخالت کرد و قائله را ختم کرد، این بار اما قصد دارد "نقش اول" را در بازی صلح افغانستان انجام دهد. این انتظار با توجه به قدرت هژمونی آمریکا و در چهار چوب نظم نوین جهانی قابل تعریف بود، شاید حتی زودتر از اینها، آمریکا می بایست گزینه های تثبیت صلح در افغانستان را بررسی می کرد. زلمی خلیلزاد با یک تیم دیپلماتیک ماموریت دارد از  دانش، مهارت و فن مذاکره و چانه زنی استفاده کند تا طرف های دخیل در امر صلح سازی در افغانستان مجاب به همکاری در این زمینه شوند. این ماموریت شاید بیش از همه، برای دولت دونالد ترامپ و اعتبار جهانی آمریکا گذرگاه حساسی باشد تا مشروعیت و سلطه ایدئولوژیک خود را برای سرپرستی از نظام بین الملل بیش از پیش تحقق بخشند. با طرح این ادعا از سوی آمریکاییان که در جنگ علیه داعش و تروریسم در عراق پیروز شده اند، نقطه تمرکز آمریکا حالا بیشتر به سوی افغانستان به مثابه میدان طولانی ترین نبرد در یک کشور خارجی علیه تروریسم در تاریخ امریکاست. با هر تفسیر پیروزمندانه ای که مقامات و طرفداران رویکردهای آمریکایی دارند، آمریکا به روایت امار، سالانه 45 میلیارد دلار برای جنگ افغانستان هزینه می کند، این هزینه تا کنون نتیجه مطلوب که نتیجه آن زندگی در فضای امن و ثبات باشد را حداقل برای افغان ها در پی نداشته است. دولت وحدت ملی مشروعیت فراگیر ندارد و تضاد های قوی، چالش های امنیتی، حقوق بشر و دموکراسی در معرض خطر هستند. شکست در به نتیجه رسیدن گفتگوهای صلح با رهبری خلیلزاد، شکستی دیگر را برای دولت آقای ترامپ رقم خواهد زد. بنابراین امریکا با اعزام یک فرستاده ویژه در عمل نشان داد که خواهان تحکیم صلح در افغانستان است. عربستان سعودی، امارات، قطر و پاکستان مقاصد بعدی سفر آقای خلیلزاد هستند. گفتگو با مقامات این کشورها برای جلب نظر و توافق روی پروسه صلح در افغانستان مرحله حساسی را رقم می زند. به یقین زلمی خلیلزاد راهی طولانی را در پیش خواهد داشت.گفنگو با مقامات این کشورها به دلیل نقش آنها در جنگ و صلح افغانستان صورت می گیرد.از جانبی دیگر در این میان نقش شورای عالی صلح به غنوان متولی گفتگوها و چانه زنی صلح کمتر از گذشته خواهد بود. بدون تردید روند انفعالی و عملکرد غیر موثر این شورا در نداشتن سهم پررنگ در روند گفتگوهای صلح دخیل بوده است. آنچه از واقعیت امر می توان نتیجه گرفت اینست که تلاش های معطوف به تامین صلح پایدار برای افغانستان وارد فصل تازه و جدی تری شده است. این تلاش ها در صورتی به دستاورد ایده آل خواهند رسید که اراده مشترک تمامی بازیگران در صحنه صلح افغانستان که به سود منطقه هم خواهد بود در این راه مثبت باشد.