خطر آزادی زندانیان بگرام در روند صلح

محمد کریم سروش

دولت افغانستان با در نظرداشت مخالفت های جامعه مدنی و دولت امریکا رهایی زندانیان  بگرام  را آغاز نموده است که قرار است 65 زندانی در  زندان بگرام را از بند ازاد نماید ، آزادی این افراد طبق یک برنامه ویژه از صبح پنجشنبه، ٢٤ دلو 1392 از زندان بگرام واقع در شمال کابل آغاز شده است. در اجرا گرفتن آزادی این زندانیان که درطول یک دهه اخیر در سر زبان حامد کرزی رئیس جمهور افغانستان بوده است با واکنش های تند از سوی دولت امریکا و نهاد های مدنی مواجه  گردیده است که اما و اگر های زیادی در قبال داشته است.  آزادی زندانیان بگرام باعث تنش در روابط میان دولت افغانستان و امریکا نیز شده است .رئیس جمهور افغانستان در طول بیشتر یک دهه تلاش داشته که روابط دوستانه با نیروی مخالف حکومت افغانستان( طالبان )داشته باشد که این روابط  با آزادی افراد بلند رتبه طالبان همراه بوده است .اما در این مدت که از یکطرف در رهایی زندانیان طالب تلاش صورت گرفته است، از حملات انتحاری و قتل افراد ملکی کاسته نشده است و از طرف دیگر این روابط دوستانه به یک فرایند صلح در افغانستان کمک ملموس نه نموده است، قبل از این نیز  واکنش های  دولت آمریکا را در پی داشت که این افراد را تروریست‌های خطرناکی خوانده بود که آزادی آنان امنیت افغانستان و آمریکا را به مخاطره می‌اندازد.

 با آغاز رهایی زاندانیان بگرام سفارت آمریکا در کابل با ارسال خبر نامه ای از آزادی ۶۵ زندانی طالبان از زندان بگرام ابراز تاسف کرده و افزده است که در میان این افراد تعدادی نیز هستند که باعث مرگ سربازان افغان، آمریکا، نیروهای بین المللی و غیر نظامیان افغان شده‌اند.  سناتور لینزی گراهام در سفری که چندی قبل به کابل داشت گفت:" در صورتی که دولت افغانستان ۸۸ زندانی طالبان را بدون محاکمه از بازداشتگاه بگرام آزاد کند، روابط آمریکا و افغانستان به طور غیر قابل تصوری تیره خواهد شد." و او افزود که ۸۸ زندانی مورد نظر ۶۰ سرباز ائتلاف و ۵۷ سرباز افغان را کشته‌اند.

 اما این سخنان گراهام با در نظر داشت آغاز رهایی این زندانیان نادیده گرفته شده است و بر قدرت تیره شدن روابط دوجانبه افزوده است . تنش ها میان دولت امریکا و افغانستان از تعویق انداختن امضاء پیمان امنیتی با امریکا آغاز گردید که باعیت اجرا  شدن طرح ازادی زندانیان بگرام گردید.  اما اینکه آزادی زندانیان بگرام خطر افرین است در روند صلح، دیدگاه های متفاوت بیان شده است . رئیس جمهور افغانستان روند ازادی  زندانیان بگرام را کمک در روند صلح در افغانستان میداند و یکی از راهکار های گفتگوی صلح با طالبان میداند . درصورتیکه این روند تاهنوز نتائیج ملموس را در فراهم آوری صلح در قبال نداشته است . اما برعکس نهاد های مدنی ، حقوق بشری و مردم افغانستان نه تنها روند آزادی زندانیان بگرام را کمک در فرایند صلح نمیدانند بلکه قدرت بخشیدن به نیروی طالبان یکبار دیگر میدانند. چون همواره براین شده است که افراد آزاد شده از بند دوباره به صفوف طالبان بپیوندد و هیچ تاثیر در روند صلح و کاهش خشونت ها نداشته است که این ادعا را رئیس جمهور افغانستان قابل قبول نمیداند در صورتیکه چندین بار این عمل تکرار شده است. و از طرف دیگر نقض حقوقی میداند که در قبال قربانی شدن افراد ملکی ضانت جزایی نه تنها انجام نمیگیرد بلکه بر خلاف حقوق بشر از نقض حقوق بشر فرار محاکم صورت میگیرد و حق حیات را برای مردم ملکی به چالش روبرو مینماید .

در بیانیه که در قبال آزادی زندانیان بگرام صادر شده است  موضع نیروهای آمریکایی در افغانستان این است که مجرمانی که به افغانستان آسیب می‌زنند و فرآیند صلح را به خطر می‌اندازند، باید به خاطر جرایمشان در دادگاه حضور یابند. در صورتیکه برعکس جرایم چنین افراد به خاموشی پوشانده شده است .

علی رغم تشدید تلاشها برای به ثمر رسیدن گفتگوهای صلح در افغانستان، هنوزهم چشم انداز امیدوار کننده ی به میان نیامده است؛ گروه های مخالف مسلح علی رغم حضور در دیدارها و گفتگوهای پراکنده بانمایندگان دولت افغانستان و کشورهای غربی در سالهای اخیر، درعمل همچنان به حملات انتحاری، بمب گذاری و حمله به نیروهای مسلح و کارمندان دولت افغانستان و نیروهای خارجی می پردازند و در جبهه مقابل نیز، حملات مختلف علیه نیروهای مخالف مسلح در ابعاد متفاوت جریان دارد.

دولت افغانستان طی ماه های اخیر اقدامات یک جانبه از جمله آزادی عده ی زیادی از مخالفان مسلح از زندان های افغانستان و اعمال محدودیت در حملات نیروهای خارجی و... را روی دست گرفته است ولی آشکار است که این گونه اقدامات نیز نتایج مثمری در پی نداشته و همچنان فرجام پروسه صلح با دلهره، اضطراب و چشم انداز غیر قابل اطمینان همراه بوده است.

این را پذیرفته میتوانیم که هم پذیری و روابط دوستانه  صلح را ممکن میسازد در صورتیکه هدف هم پذیری و روابط  مبنای قانونی داشته باشد نه جرمی ، بخشیدن جرم باید مراحل قانونی خویش را با در نظرداشت شرایط واضح طی نماید و نقض قانونی را در قبال نداشته باشد . با در نظرداشت اینکه عمل  افراد آزاد شده نه تنها با قانون اساسی مخالف است بلکه خود در استحکام صلح ضربه وارد نموده است ،علیه صلح سنگر گرفته است و نقش بشری را انجام داده است ، انتظار حمایت از آنها در روند صلح نه تنها بعید به نظر میرسد بلکه خطر برای روند صلح درافغانستان حساب میگردد چون از یکطرف برای افراد آزاد شده کدام ضمانت عدم برگشت در صفوف طالبان وجود نداشته و ندارد و از طرف دیگر وظیفه بدل و ظرفیت سازی برای چنین افراد در مکان مشخص و زمان مشخص روی دست نیست . چنین افراد بدون اینکه احساس وطندوستی را در اذهان خود جاه دهد در تلاش فرصت یابی برای احیای قدرت جنگی خواهد بود .

شکافتن دید گاه ها با در نظرداشت وضعیت موجود در قبال آزادی زندانیان بگرام ، ما را به این نتیجه نزدیک مینماید که ملت افغانستان  بیش ده سال است از طرف چنین افراد قربانی داده است و این افراد با در نظرداشت جرم مشخص که بمگذاری ، قتل و عمل انتحاری بوده است بازداشت وزندانی گردیده است ، دشمن حیات ملت بی گناه افغانستان است . این افراد نمیتواند بدون کدام ضمانت جزایی و مراحل قانونی ازاد گردد و در صورت ازاد شدن میتواند نشان تآیید در حمایت چنین افراد در قبال باشد که این خود خطر فراموشی حقوق مدنی و حیاتی مردم افغانستان از سوی حکومت را به همراه خواهد داشت که ضربه سنگین در روابطه ملت و حکومت و صلح فراگیر خواهد بود ، این خطر نتنها متوجه شرایط امنیتی امروزی افغانستان خواهی بود بلکه زنجیر مخالف صلح را از گذشته بیشتر مستحکم و صلح منطقه را با خطر مواجه خواهد نمود که در این میان قدرت منطقه ای نیز ملزم به جلوگیری آزادی زندانیان بگرام میاشد .