محمد محقق : از ایران برای مبارزه با داعش کمک خواسته‌ایم

گفت و گوی اختصاصی روزنامه شرق با آقای محقق معاون دوم رئیس اجرایی

سه شنبه ۳ شهريور 1394

فریبا پژوه

محمد محقق از چهره‌های مطرح جهادی در افغانستان است که پس از سقوط طالبان این کشور را ترک نکرد و به یکی از فرماندهان اصلی مقاومت علیه طالبان در افغانستان تبدیل شد. او متولد ولایت بلخ در شمال افغانستان و سال‌ها در حوزه علمیه قم در ایران تحصیل کرده است. 

آقای محقق می‌گوید مخالف حضور زنان در عرصه‌های مختلف سیاسی و اجتماعی نیست و به ‌عنوان یکی از مسئولان حکومت وحدت ملی، نسبت به حضور زنان در اجتماع متعهد است. معاون دوم رئیس هیأت اجرائی افغانستان، داعش را یکی از حلقه‌های زنجیره‌ای می‌داند که توسط دستگاه‌های امنیتی و اطلاعاتی علیه اسلام و ملت‌های مسلمان ساخته شده و بر این باور است که مردم افغانستان به داعش فرصت نمی‌دهند تا جای‌پایی در افغانستان داشته باشد. محقق می‌گوید کابل همه جهانیان را به مبارزه امنیتی و نظامی با تروریسم و تکفیری‌های داعش دعوت کرده است و ایران نیز از این قاعده مستثنا نیست. 

 روابط ایران و افغانستان در زمان حکومت «حامد کرزی» در بهترین سطح خود قرار داشت. با توجه به همسایگی دو کشور و اینکه ایران در سه حلقه از پنج حلقه سیاست خارجی حکومت وحدت ملی در افغانستان قرار دارد، امروز شما مناسبات بین دو کشور را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

 مناسبات هر دو کشور ایران و افغانستان بر اساس ضرورت‌ها و مشترکات فراوان دینی، فرهنگی، تاریخی و قومی استوار است. این مناسبات به هیچ‌وجه گسستنی نبوده و اختیاری هم نیست؛ چراکه جغرافیا قابل تغییر نیست. ما کشور‌های همسایه هستیم و مردمان هر دو کشور اشتراکات زیادی دارند. این در اختیار کسی نیست که بتواند مناسبات را به‌هم بزند. اما حکومت‌های متفاوت در هر کشور روش کاری خاص خود را دارند. آقای کرزی مناسبات خوبی با ایران داشت، همان‌طور که در اوایل کار، با آمریکایی‌ها هم روابط بسیار خوبی داشت. در آن زمان آمریکا به افغانستان کمک می‌کرد و این در حالی بود که روابط ایران و آمریکا در آن زمان بسیار خراب‌تر از حالا بود. 

کرزی همیشه سعی می‌کرد که در روابط دو کشور موازنه را در مرحله دیپلماسی و سخن حفظ کند اما او در بسیاری از مسائل به‌طور عملی و زیربنایی وارد نشد. او از مذاکرات جدی با ایران طفره رفت و با مهارت خوبی که داشت توازن در مناسبات دو کشور را حفظ کرد و در عین حال وارد مسائل بنیادی با ایران نشد. اما رئیس‌جمهور فعلی روش کاری خاص خود را دارد. به نظر من در این مرحله مناسبات افغانستان و ایران از مرحله حرف و دیپلماسی و ظاهر‌سازی عبور کرده است و به یک مناسبات عملی در عرصه اقتصاد و راه و ترابری، مبادلات تجاری، مبارزه با مواد مخدر، آب و امنیت رسیده است. در حکومت فعلی ما که حکومت وحدت ملی است هم محمد اشرف‌غنی، رئیس‌جمهور محترم و هم جناب دکتر عبداله عبداله رئیس اجرائیه و هیأت رهبری کشور به مناسبات با ایران باور دارند و احتمالا کمیته‌های شش‌گانه کاری که به منظور تعریفی از این مناسبات و گسترش، تعمیق و شتاب این مذاکرات وجود دارد به‌زودی آغاز به‌کار می‌کنند. در چند روز آینده آقای رحمانی‌فضلی، وزیر کشور ایران به افغانستان سفر خواهد کرد و کمیته اقتصادی همراه ایشان نیز به افغانستان سفر می‌کند. کمیته‌های کاری ذیربط افغانستان نیز برای این منظور آمادگی دارند. 

 یکی از مسائل مهم بین دو کشور ایران و افغانستان مسئله مهاجران افغان در ایران است. آیا شما در سفر خود به تهران درباره وضعیت مهاجران افغانستانی مذاکراتی با مقامات ایرانی داشته‌اید؟

 من در سفر پیشین خود به تهران تفاهم‌نامه‌هایی درباره حضور قانونی و غیرقانونی مهاجران در ایران و بررسی وضعیت آموزش مهاجران افغان در ایران امضا کردم. امروز بسیاری از موارد آن عملی شده‌ است. تنها در یک مورد پس از اینکه طبق دستور رهبر انقلاب قرار شد که فرزندان همه مهاجران بتوانند از حق آموزش برخوردار شوند، مهلت پنج روزه برای ثبت‌نام آنها تعیین شد ولی من در نامه‌ای خطاب به رئیس‌جمهور محترم ایران، از ایشان خواستم که این ضرب‌الاجل برداشته شود و فرصتی بدهند تا مهاجران افغانستانی با خیال راحت فرزندان خود را در مدرسه ثبت‌نام کنند. همچنین در رابطه با تخفیف شهریه دانشجویان و سایر مسائل صحبت‌هایی با جناب دکتر ولایتی کرده‌ایم. 

نظرسنجی تازه‌‌ای در افغانستان که توسط نهاد آی‌تی‌آر انجام شده و توسط تلویزیون طلوع منتشر شده است، نشان می‌دهد بیش از ٨٠ درصد پاسخ‌دهندگان از عملکرد دولت وحدت ملی به رهبری اشرف‌غنی ناراضی هستند. از سوی دیگر به نظر می‌رسد نوعی احساس ناامیدی در میان مردم تعمیق یافته است. با این وضعیت به نظر شما دولت تا چه حد در اجرای وعده‌های خود موفق بوده است؟ 

من نظرسنجی تلویزیون طلوع را دقیق نمی‌دانم. به نظر من کارهای این رسانه بر واقعیت و عدالت مبتنی نیست. اما به‌هرحال برخی نارضایتی‌ها از عملکرد حکومت وحدت ملی در بین مردم وجود دارد. ما از مردم می‌خواهیم که به مسئولان حکومت وحدت ملی فرصت بدهند تا قامت راست کنند. فرصت بدهند تا دولت بتواند پروژه‌هایی را که در دست کار دارد، به نتیجه برساند. به ثمر رسیدن همه وعده‌های انتخاباتی به زمان بیشتری نیاز دارد

 اولین مسئله مهم برای مردم در افغانستان بهبود وضعیت معیشت و اقتصادی آنهاست. بسیاری از مردم برای حل مسائل اقتصادی به مهاجرت روی آورده‌اند و از طرق مختلف به ایران نیز می‌آیند. با این شرایط، به نظر شما آیا در ماه‌های آینده وضعیت اقتصادی در افغانستان بهتر خواهد شد؟

امیدوار هستم، انشاءالله بهتر خواهد شد

 گفته می‌شود رهبران حکومت وحدت ملی اختلاف‌نظرهایی در اداره امور با یکدیگر دارند. آیا فکر می‌کنید این اختلاف‌نظرها میان رهبران حکومت وحدت ملی نقطه پایانی خواهد داشت؟

یک مسئله، اختلاف بین سران حکومت است که من تا به حال به شکل مشهود چیزی ندیده‌ام. درباره نارضایتی مردم نیز پیش‌تر توضیح دادم. 

 افغانستان سال‌هاست با حضور و فعالیت طالبان دست‌به‌گریبان است. در چند هفته گذشته و پس از اعلام خبر رسمی مرگ رهبر این گروه تروریستی، اختلافاتی در میان شورای رهبری طالبان به وجود آمد. با توجه به انفجارهای اخیر در کابل که توسط طالبان انجام شده است از یک سو و بیعت گروه القاعده با «ملا اختر منصور » رهبر جدید طالبان در قالب پیام صوتی ایمن الظواهری خطاب به وی از سوی دیگر، امروز شما وضعیت طالبان را در افغانستان چگونه ارزیابی می‌کنید؟

طالبان اگر به خودشان متکی باشند و به کسی متکی نباشند، وضعیتی ندارند. جماعتی که دو سال بعد از مرگ رهبر خود از مرگ او خبر‌دار می‌شوند، پیداست که شیرازه کارشان از هم پاشیده است. این افراد دیگری هستند که طالبان را هدایت می‌کنند و به آنها می‌گویند بمیرند یا زنده باشند. 

مشهور است که پرسیده بودند که فلان شهردار – شاروال- زنده است یا مرده. یکی گفته بود زنده است و دیگری گفته بود، مرده است. فرد دیگری گفته بود بهتر است از پاکستان سؤال کنیم که شهردار شهر مرده یا زنده است. حالا در مورد طالبان هم وضع به همین منوال است. مرده و زنده طالبان به دست دیگران است. آنها به خودی خود وضع خوبی ندارند اما قدرت‌هایی هستند که برای آنها خلیفه و امیرالمومنین تعیین می‌کنند و بیعت می‌گیرند و اعلام جهاد می‌کنند. 

 پس از تشکیل حکومت وحدت ملی، سیاست خارجی افغانستان نسبت به کشورهای همسایه چرخش‌هایی داشته و روابط افغانستان با پاکستان گسترش یافته است. رئیس‌جمهور غنی برای بهبود روابط با پاکستان سرمایه‌گذاری و تلاش فراوانی کرد. با توجه به افزایش حملات طالبان به شهرهای مختلف در افغانستان و به‌ویژه پایتخت و حمایت دست‌کم بخشی از دستگاه امنیتی و نظامی پاکستان از طالبان، به ‌نظر شما این تغییر رویکرد سیاست خارجی افغانستان، تا چه حد تأمین‌کننده منافع ملی افغانستان بوده است؟

 ما از وقوع برخی جزرومدها در روابط خود نگران هستیم و باید در روابط خود با پاکستان از تجربیات گذشته درس بگیریم. هر که‌ ناموخت از گذشت روزگار، نیز ناموزد ز هیچ آموزگار... 

 هرچند برخی تغییرات در روابط کشورها با تغییر حکومت‌ها به وجود می‌آید اما سرانجام افغانستان، افغانستان است و پاکستان، پاکستان و تاریخچه مناسبات هر دو کشور به‌طور سنتی با یکدیگر موجود است. فکر می‌کنم این بار هم مناسبات دو کشور به همان جایگاهی باز می‌گردد که پیشتر در تاریخ بوده است. البته ما سعی می‌کنیم با حکومت و دولتی دشمنی نداشته باشیم ولی نمی‌خواهیم و اجازه نمی‌دهیم که کسی برای حکومت و دولت تصمیم بگیرد و امیرالمؤمنین تعیین کند یا به ما بگوید که ما با کدام کشور رابطه داشته باشیم و با کدام یک رابطه نداشته باشیم. 

دور نخست مذاکرات صلح در افغانستان میان حکومت وحدت ملی و طالبان آغاز شده بود و قرار بود به‌زودی دور دوم مذاکرات صلح نیز برگزار شود و بسیاری به نتایج این مذاکرات امیدوار بودند. با توجه به شرایط موجود شما سرانجام مذاکرات صلح در افغانستان را چگونه ارزیابی می‌کنید؟ 

قدر مسلم این است که مذاکرات صلح به زودی دوباره رونق نمی‌گیرد. برای مدت زمان طولانی این برنامه و مذاکرات صلح در افغانستان بهم خورده است. 

 پیامدهای بهم خوردن مذاکرات صلح برای افغانستان چه خواهد بود؟

هر کشوری دارای منافع و خطراتی است. این مسائل قابل پیش‌بینی نیست ولی ما مکلف هستیم که از تمامیت ارضی خود و کشور دفاع کنیم. این وظیفه ماست و به آن عمل می‌کنیم. 

 خطر حضور نیروهای داعش در افغانستان تا چه میزان به‌عنوان یک خطر جدی شناخته می‌شود؟ به نظر شما تهدید نیروهای داعش فعال در افغانستان برای کشورهای منطقه چقدر جدی است؟

داعش پدیده‌ای است که در مسیر جریان‌سازی‌های زنجیره‌ای که علیه اسلام و ملت‌های مسلمان آغاز شده بود، قرار دارد. برخی کشورهای قدرتمند که یک روز براساس سیاست‌های خود، القاعده و بعد طالبان، النصره و جنگوی را ساختند امروز وحشیانه‌ترین نوع حلقه این زنجیره، داعش را به وجود آورده‌اند. این گروه آثار تمدنی کشور‌های اسلامی را منهدم کردند و بسیاری را به بد‌ترین شیوه کشتند. کشورهایی مثل عراق، سوریه، بحرین، لبنان و افغانستان را به ناامنی کشاندند و به جنگ و کشتار در این کشورها دامن زدند. به نظر من این گروه به‌عنوان ابزار تا چند سالی دوام خواهد داشت و من فکر می‌کنم داعش نیز تاریخ مصرف دارد.
این یک پدیده صادراتی از کشورهای ثروتمند و قدرتمند است که دستگاه‌های استخباراتی و امنیتی ضداسلام از آنها حمایت می‌کنند. در حال حاضر پای این گروه به افغانستان هم باز شده است ولی من فکر می‌کنم مردم افغانستان چه حکومت و چه مخالفان حکومت به این حلقه فرصت نمی‌دهند که در افغانستان جای پایی داشته باشند.
 آیا حکومت وحدت ملی برای مبارزه با داعش از ایران کمک خواسته است؟

ما از همه جهانیان در مبارزه با تروریسم و تکفیری‌ها دعوت کرده‌ایم. تکفیری‌ها امروز داغ‌ترین حلقه تروریسم در جهان هستند و در حال انتشار در منطقه هستند

افغانستان از همه جهانیان دعوت کرده است تا در مقابله با این پدیده شوم به افغانستان کمک کنند، چه کمک‌های اقتصادی و چه کمک‌های نظامی و امنیتی، تا ما بتوانیم در کنار هم این بلا را مهار کنیم. همه کشورها باید در مبارزه با این گروه تروریستی تشریک‌مساعی کنند وگرنه این مسئله دامن همه را می‌گیرد.
امروز داعش برای افغانستان خطرناک است و فردا برای کشور‌های آسیای میانه، چین و روسیه خطرساز خواهند بود. ما همه کشور‌ها را برای مبارزه با داعش دعوت کردیم و ایران از این دعوت مستثنا نیست و باید با حکومت افغانستان همکاری کند. 

 به نظر می‌رسد بعد از سرنگونی رژیم طالبان با وجود محدودیت‌های اجتماعی، حکومت سعی داشته به حضور زنان در جامعه اهمیت دهد. وضعیت حضور زنان در عرصه‌های مختلف اجتماعی، سیاسی و فرهنگی در افغانستان چگونه است؟

افغانستان یک جزیره جدا از سایر کشور‌های اسلامی نیست. در کشور‌های اسلامی زنان مشکلات خود را دارند و البته این مشکلات برخاسته از اسلام نیست، بلکه برخاسته از نحوه نگرش جامعه به اسلام است. 

 با توجه به مسئولیت شما در حکومت وحدت ملی، نحوه نگرش شخص شما به این مسئله چگونه است؟

 نگرش من به حضور بانوان در عرصه‌های مختلف اجتماعی مثبت است. من معتقدم که خانم‌ها نیمی از جامعه افغانستان را تشکیل می‌دهند و آنها باید در عرصه سیاست و اقتصاد و فرهنگ فعالیت داشته باشند. در این راستا ما تلاش کردیم که امتیاز‌های مثبتی را برای حضور آنان در صحنه قائل شویم. امروز ٦٩ نفر از نمایندگان پارلمان افغانستان را زنان و چهار نفر از وزرای کابینه وحدت ملی را وزرای زن تشکیل می‌دهند.
تا الان دو والی- استاندار- خانم در حکومت وحدت ملی فعالیت دارند و همه اینها باید به وظایف خود عمل کنند و بی‌شک حضور آنها نمی‌تواند سمبلیک باشد. امسال یک قاضی زن هم برای حضور در بالاترین نهاد قضائی کشور - ستره محکمه- از سوی حکومت پیشنهاد شد اما متأسفانه در پارلمان رأی نیاورد. تصمیم حکومت بر این است که نقش بانوان را پررنگ‌تر و عملی‌تر کند و ما به این مسئله متعهد هستیم. 

 قومیت‌گرایی همچنان یک مسئله مهم در افغانستان است. اولین سؤالی که ممکن است از هرکسی پرسیده شود درباره قوم و قبیله‌اش است. این مسئله مفهوم «ملت» را در افغانستان تحت‌تأثیر قرار داده است. این در حالی است که شما هم در یک سخنرانی گفته بودید که قوم هزاره در افغانستان نیز باید مسلح شوند. از سوی دیگر ازبک‌ها در شمال افغانستان به رهبری ژنرال «دوستم» مسلح شدند و در حال جنگ هستند. با توجه به همه این مسائل، به نظر شما قومیت‌گرایی چه خطراتی می‌تواند برای یکپارچگی و مفهوم ملت در افغانستان داشته باشد؟

وقتی من گفتم که هزاره‌ها باید مسلح شوند به این معنا نبود که این قوم به‌صورت جداگانه از نیروهای مسلح و پلیس افغانستان مسلح شوند و یک گروه نظامی جداگانه تشکیل دهند. من این طرح را در شورای امنیت و کابینه افغانستان مطرح کردم. با توجه به مشکلات امنیتی مناطق و ولسوالی‌های هزاره‌نشین، هزاره‌ها مسلح شوند به این معنا که پلیس محلی به آنها اختصاص داده شود و نیروی‌های امنیتی و پلیس در آنجا تقویت شوند.
همچنین خیزش‌های مردمی نیز زیرنظر پلیس و ارتش و امنیت ملی کار می‌کنند و ما درخواست غیرعادی برای هزاره‌ها نداشته‌ایم. ما نخواستیم که اداره‌ای خارج از کنترل حکومت برای هزاره‌ها به وجود بیاید. این مسئله تا حدی آغاز شده و مشکلی از این جهات ایجاد نخواهد شد. 

اینکه ما می‌گوییم باید هزاره‌ها را مسلح کنیم به دلیل قوم‌گرایی ما نیست. در زمان آقای کرزای مناطق ما نیاز به مسلح‌شدن نداشتند چراکه امنیت در آن مناطق حاکم بود اما حالا که نیروهای نظامی بین‌المللی افغانستان را ترک کرده‌اند و برخی ناامنی‌ها در مناطق ما دیده می‌شوند فکر می‌کنم بهتر است که توجه بیشتری به این مناطق شود تا داعش و کسانی که به مسائل قومی و مذهبی دامن می‌زنند نتوانند فعالیت مؤثری در مناطق هزاره‌نشین داشته باشند

 و مسئله هویت ملی و «ملیت» چقدر برای شما اهمیت دارد؟

 ملیت یک مفهوم ترکیبی است و مؤلفه‌هایی دارد. افراد یک ملت باید به یک سرزمین باور مشترک و ارزش‌های مشترک داشته باشند و به آن احترام بگذارند اما افغانستان تا هنوز به آن سطح از کمال نرسیده است. ما کم‌کم در حالت ملت‌سازی هستیم. همه افغان‌ها باید خود را یک هویت و از یک سرزمین واحد بدانند و منافع مشترک و واحد داشته باشند. ما روی این مسئله کار می‌کنیم و این مسئله برای ما مهم است. 

 افغانستان از نوعی فساد مالی عمیق و گسترده رنج می‌برد. شخص رئیس‌جمهور و نهادهای خارجی و حامیان مالی بار‌ها در این زمینه صحبت کرده‌اند. یکی از برنامه‌های انتخاباتی رهبران حکومت وحدت ملی این بود که با فساد مالی و اداری به‌طور جدی برخورد کنند. به نظر شما حکومت وحدت ملی در مبارزه با این پدیده تا چه حد موفق بوده است؟

در رابطه با مبارزه با فساد مالی اقداماتی در افغانستان شده است که فساد مالی به‌طور زیربنایی از بین برود. به‌عنوان‌مثال برای رفع‌شدن برخی سوءتفاهم‌ها هیچ‌کدام از وزرای پیشین به‌عنوان وزیر به عضویت کابینه درنیامدند. سعی شد افراد تحصیل‌کرده با آرایش فکری و سیاسی نو به میدان سیاست در افغانستان وارد شوند. تلاش شد که در قراردادهای مالی شفافیت‌هایی ایجاد و قانون تدارکات اصلاح شود. این بحث‌ها ادامه دارد و هنوز ما در اول کار هستیم. 

باراک اوباما، رئیس‌جمهور آمریکا، پیش‌تر اعلام کرد نیروهای ایالات‌متحده تا پایان سال ٢٠١٦ افغانستان را به‌طورکامل ترک می‌کنند. خروج احتمالی همه نیروهای خارجی از افغانستان، چه تأثیرات احتمالی‌ای بر مسائل امنیتی افغانستان خواهد داشت؟

 این خطر وجود دارد که با خروج کامل نیروهای نظامی بین‌المللی از افغانستان، کشور ما بیش از گذشته آسیب‌پذیر شود ولی فکر می‌کنم پیش از این، همه جوانب و آثار احتمالی خروج کامل نیروهای خارجی از افغانستان سنجیده خواهد شد و امیدواریم به آن مرحله نرسد.

Bottom of Form

Top of Form